BRCA Taraması

BRCA1 ve BRCA2 genlerindeki mutasyonlar, hastalık için yüksek risk oluşturan faktörler olarak bir çok çalışmada gösterilmiştir. Bu iki kansere yatkınlık genlerinin germ hücrelerindeki mutasyonları ovaryum Kanserlerinde %10 etki göstermiştir . Bugüne kadar yapılan çalışmalar ile BRCA1 ve BRCA2 genlerinde çok sayıda birbirinden farklı DNA dizi değişikliğine dayanan mutasyonlar tespit edilmiştir.

BRCA gen testi BRCA1 ve BRCA2 olarak adlandırılan iki meme kanseri yatkınlık genindeki zararlı değişikliği tanımlamak için yapılan DNA analizi yöntemidir. Bu genlerdeki mutasyon kalıtsal olarak kadınların genel nüfusa göre meme kanseri ve yumurtalık kanserine yakalanma riskini arttırmaktadır.

BRCA1 ve BRCA2 tümör baskılayıcı proteinleri üreten birbirleri ile uyum içerisinde çalışan genlerdir. Bu proteinler DNA hasarlarının onarımına yardımcı olurlar. Bu genler mutasyona uğrarsa veya düzgün çalışamayacak şekilde yapılmasına neden olacak derecede değişim gösterirlerse meydana gelecek DNA hasarı  tamir edilemez. Bunun sonucunda hücreler kansere neden olabilecek değişikliklere uğrarlar.

Bu kalıtsal mutasyonlar öncelikli olarak kadınlarda meme ve yumurtalık kanserlerine ve  bunun dışında çeşitli kanser türlerinin riskini arttırabilir. BRCA1 ve BRCA 2 gen mutasyonları kalıtsal göğüs kanserlerinin yaklaşık % 20-25’inde ve tüm meme kanserlerinin ise yaklaşık  %5-10’unda görülmektedir. Buna ek olarak, genel olarak yumurtalık kanserlerinin yaklaşık % 15 inde BRCA1 ve BRCA2 mutasyonu görülmektedir. BRCA1 ve BRCA2 mutasyonları ile ilişkili meme kanserleri daha genç yaşta ortaya çıkma eğilimindedir.

BRCA1 veya BRCA2 mutasyonu kişinin anne ya da babasından genetik olarak geçebilir. Bu genlerin birinde mutasyon taşıyan bir ebeveynin mutasyonu kalıtım yoluyla çocuklarına aktarma şansı yüzde 50’dir. BRCA1 ve BRCA2 mutasyonu görülen bir kişinin ikinci gen kopyası normal olabilir.

BRCA1 ve BRCA2 geninde mutasyon taraması kimlere yapılmalı ?
  • Kendisinde meme ya da over kanseri saptanmış olan kadınlara ( aileye sağlıklı genetik danışma verilebilmesi için )
  • Kendisinde over kanseri saptanmış olan, birinci veya ikinci derece akrabalarında meme ya da over kanseri öyküsü olan kadınlara,
  • Kendisinde 50 yaş öncesinde meme kanseri saptanan kadınlara,
  • Birinci veya  ikinci derece akrabalarında over kanseri öyküsü olan kadınlara ya da erkek bir akrabasında meme kanseri tanısı almış olanlara,
  • Birinci veya ikinci derece akrabalarında BRCA1 ya da BRCA2 geninde mutasyon saptanmış olan kadınlara yapılmalıdır.

BRCA mutasyonu taşıyan kadınlar orta riskli kadınlara göre 2,7 –  6,4 kat artmış yaşam boyu meme kanseri riski ve 9,3 – 35,3 kat artmış yaşam boyu over kanseri riski ile ilişkili bulunmuştur.

  • BRCA1 geni 17q21 bölgesinde ve BRCA2 geni ise 13q12.3 bölgesinde lokalize olan tümör supresor genlerdir.Bu genler DNA tamirinden de sorumludur.  Her iki gende saptanan mutasyonlar kalıtsal meme kanserine yol açar.
  • BRCA1 ve BRCA2 genleri kalıtsal meme kanserinin % 84 ve kalıtsal over kanserinin % 90?ından sorumludur
  • BRCA1 geninde mutasyon taşıyan bir kadında yaşam boyu meme kanseri gelişme riski % 50-80 oranındadır
  • BRCA2 geninde mutasyon taşıyan bir kadında yaşam boyu meme kanseri gelişme riski % 50 oranındadır.

 

  • BRCA1 mutasyonu kadınlardaki yaşam boyu over kanseri riskini % 20-50 oranında artırır.
  • BRCA2 gen mutasyonu kadınlarda yaşam boyu over kanseri riskini % 10-20 oranında artırır.
  • BRCA2 gen mutasyonu taşıyan erkeklerin % 6?sında meme kanseri ortaya çıkar
  • BRCA1 geni için 1600?ün üzerinde ve BRCA2 geni içinse 1800?in üzerinde mutasyon bildirilmiştir.
  • BRCA1 ve BRCA2 geninde mutasyon taşıyan kadınlarda bilateral profilaktik mastektomi ile meme kanseri riski %90 oranında azalırken, profilaktik ooferektomi ile over kanser riski %90 oranında ve meme kanser riski %50 oranında azalır.
  • Affymetrix GeneChip BRCA1-BRCA2 Resequencing Arrayleri kullanılarak kanserli hastalarda yapılan dizi analizi ile meme kanserinden sorumlu tutulan bu genler için bildirilen mutasyonların tespiti yapılabilmektedir.
  • Affymetrix GeneChip BRCA1-BRCA2 Resequencing Arrayleri içinde BRCA1 ve BRCA2 genleri dışında meme kanserinde etkisi olduğu bildirilmiş diğer genler de analiz edilebilir. Bunlar;
  • TP53 (tumor protein p53)
  • PALB2 (partner and localizer of BRCA2)
  • CHEK2 [CHK2 checkpoint homolog (S. pombe)]
  • ATM (ataxia telangiectasia mutated)
  • PTEN (phosphatase and tensin homolog) genleridir.
  • Bu arraylar ile ailesel meme kanserinin kısa sürede ve güvenilir olarak erken tanısı mümkün olmakla birlikte, meme kanserinin erken tedavi edilebilme olasılığı da yükselmekte ve ailesel meme ve/veya over kanserlerinde saptanmış olan mutasyonlar sayesinde, diğer aile bireylerinde bu mutasyonların daha hızlı olarak taranabilmesine olanak sağlanmaktadır
  • Aynı zamanda saptanacak mutasyonlar preimplantasyon genetik tanı için bir temel oluşurabilecektir.